İnşaat All Risk Sigortası

İnşaat all risk sigortası nedir?

İnşaat all risk sigortası (resmî adıyla İnşaat Sigortası – Bütün Riskler; uluslararası adıyla CAR, Contractors' All Risks), inşaat süresince şantiyedeki yapının ve malzemenin, poliçede sayılan istisnalar dışında kalan, önceden bilinmeyen ve ani bir sebeple uğradığı zarar ve hasarları karşılar. Bu tanım, Türkiye Sigorta Birliği'nin yayımladığı İnşaat Sigortası Genel Şartları'nın (Bütün Riskler) A.1 maddesindedir.

"All risk" ifadesi teminatın tek tek sayılan olaylarla sınırlı olmadığını anlatır. Klasik poliçelerde "yangın, sel, hırsızlık" gibi sayılan olaylar kapsanır; all risk mantığında ise istisna listesinde yer almayan her ani ve beklenmedik olay kapsamdadır. Şantiyede vinç devrilmesi, kalıp çökmesi ya da iskele yıkılması gibi olayları önceden tek tek saymak mümkün olmadığı için bu fark belirleyicidir. Yine de bu ad, her riskin koşulsuz karşılandığı anlamına gelmez: bazı teminatlar ancak ek sözleşmeyle eklenir, bazıları ise hiç kapsanmaz (aşağıda).

Nasıl işliyor?

İnşaat poliçesi, plaka yazıp fiyat alınan bir ürün değildir. Eksik kurgulanmış bir All Risk poliçesi hasar anında istisna tartışmasına yol açabilir ya da idare tarafından kabul edilmeyerek hakediş sürecini aksatabilir. Bu yüzden teklif öncesinde şartnamenizi okumak istiyoruz.

Restorasyon ve kentsel dönüşümde neden biz?

İnşaat sigortası satan çok acente var; restorasyon poliçesi kurgulayabilen çok az. Aradaki farkı şu iki tarih anlatıyor:

Sigorta süreçlerinde yer aldığımız projeler

Restorasyon ve büyük ölçekli yapı işlerinde sigorta süreçlerinde yer aldığımız projelerden bazıları:

Hangi projeler için poliçe kurguluyoruz?

• Müteahhit ve yüklenici firmalar — kamu ihalesi kapsamındaki yapım işleri ve özel sektör projeleri. İdareye sunulacak poliçe, teminat tutarı, alt yüklenici kapsamı ve geçici kabule kadar süre yönetimi.
• Kentsel dönüşüm — 6306 sayılı Kanun kapsamındaki yıkım ve yeniden yapım projeleri. Müteahhit tarafında All Risk ve üçüncü şahıs teminatı, kat malikleri tarafında komşu yapı ve eşya riskleri.
• Restorasyon ve tescilli yapı işleri — vakıf eseri, tescilli bina ve koruma kurulu onaylı projeler. Özgün malzeme, onarım izni süreçleri ve mevcut yapı riski gibi standart poliçelerin ayrıca ele almadığı başlıklar.
• Mimar, mühendis ve proje yöneticileri — projenin sigorta maddesini yazan veya işvereni yönlendiren taraf. Şartname metnini birlikte gözden geçirebiliriz.

Restorasyon projelerinde neye dikkat ediyoruz?

Tescilli bir yapıda sigorta kurgusu, yeni bir bina inşaatından üç noktada ayrılır:

Buna komşu yapılar, ziyaretçi ve yaya trafiği, iskele ve vinç riskleri ile şantiyedeki özgün malzemenin depolanması eklenir. Bu kalemler tek tek konuşulmadan kurulan bir poliçe, tescilli yapıda beklenen korumayı sağlamayabilir.

Kentsel dönüşümde durum

6306 sayılı Kanun kapsamındaki projelerde risk, yıkımla başlar ve teslime kadar sürer. En sık atlanan üç başlık:

• Yıkım aşaması — komşu binalara ve altyapıya verilen zarar. Üçüncü şahıs mali mesuliyet teminatının limitinin, çevredeki yapı yoğunluğuna göre belirlenmesi gerekir.
• Kat maliklerinin durumu — sözleşmede müteahhidin sigorta yükümlülüğünün yazılı olup olmadığı ve poliçenin gerçekten düzenlenip düzenlenmediği. Kat malikleri bu belgeyi görmeden imza atmamalıdır.
• Teslim sonrası — bakım devresi teminatı ve yeni yapının DASK ile konut sigortası geçişi.

Genel şartlara göre kapsam

İnşaat Sigortası Genel Şartları teminatı üç gruba ayırır. Poliçenizde hangi ek teminatların ve limitlerin yazılı olduğu, bir hasarın hangi gruba düştüğünü belirler.

1. Ana teminat (A.1)

• İnşaat işlerinin kendisi ve şantiyedeki inşaat malzemesi.
• İstisnalarda sayılmayan ani ve beklenmedik her türlü zarar; örneğin yangın, hırsızlık, çökme, fırtına, sel ve su baskını.
• Deprem: Genel şartlarda deprem ve diğer doğal afetler istisnalar arasında sayılmaz. Ancak genel şartlara aykırı olmayan özel şartlar konulabildiği için (C.11) sigorta şirketleri deprem ve sel gibi riskler için ayrı muafiyet veya limit belirleyebilir. Poliçenizin özel şartlarına bu gözle bakın.

2. Ek sözleşmeyle eklenebilenler (A.3)

Aşağıdakiler standart teminatın dışındadır; ek sözleşmeyle ve poliçede yazan limitle teminata dahil edilebilir:

• Üçüncü şahıslara verilen zararlardan doğan hukuki sorumluluk — komşu binalar, yayalar, araçlar (ayrıntı)
• İnşaatta kullanılan iş makineleri ve ekipman
• Geçici şantiye barakaları, yardımcı yapılar, şantiye tesisleri ile alet ve teçhizat (ayrıntı)
• Hasar teminat kapsamındaysa enkaz kaldırma masrafları
• Teminat kapsamındaki hasarın onarımı için uçak dışındaki hızlı taşıtlarla yapılan nakliye masrafları ve fazla çalışma ücretleri
• Grev, lokavt, kargaşalık ve halk hareketleri
• 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nda belirtilen terör eylemleri
• Geçici kabul veya inşaatın bitiminden sonra başlayan bakım devresi
• Teminat altındaki bir hasarın yol açtığı çevre kirliliği

3. Kapsam dışı olanlar (A.4)

• Aşınma, yıpranma, paslanma ve çürüme
• Envanter açıkları
• Plan, proje veya hesap hatasından doğan fiziksel zararlar
• Bozuk veya ayıplı malzeme ve kusurlu işçiliğin kendisi (bunların sağlam malzemede ve doğru yapılmış diğer kısımlarda yol açtığı zarar ise kapsamdadır)
• İş makinelerindeki mekanik ve elektrik arızaları (arızanın diğer sigortalı kıymetlere verdiği zarar kapsamdadır)
• Gecikme, işin durması, sözleşmenin feshi, cezai şart, kâr kaybı ve estetik kusur gibi her türlü netice zararı
• Tamamlanan, geçici kabulü yapılan, işverene teslim edilen veya kullanılmaya başlanan kısımlardaki zararlar (bakım devresi teminatı alınmışsa, kloz kapsamındaki hasarlar hariç)
• İnşaatla ilgili kara ve hava taşıtları ile yüzen araçlar; nakit, kıymetli evrak, defterler, plan ve projeler
• Savaş, iç savaş, ihtilal ve isyan; nükleer riskler; kamu otoritesinin sigortalı kıymetler üzerindeki tasarrufları; sigortalının kastı

Teminat ne zaman başlar, ne zaman biter?

• Başlangıç (A.5): Poliçedeki başlangıç tarihi esas olmak üzere, sigortalı kıymetlerin şantiyeye boşaltıldığı an. Malzeme için ayrıca nakliyat sigortası varsa, o teminatın bittiği an.
• Bitiş: Poliçedeki bitiş tarihi. İnşaat ya da bir kısmı daha önce işverene teslim edilir veya kullanılmaya başlanırsa, o kısım için teminat kendiliğinden sona erer; bakım devresi alınmışsa o başlar.
• Süre uzarsa: İş poliçedeki tarihte bitmezse teminat, üzerinde anlaşılacak ek prim karşılığında uzatılır. İş programı uzadığında sigortacıya bildirmek bu yüzden önemlidir.
• İşe ara verilirse: İşe bir aydan uzun süre ara verildiğinde, sigortalının yazılı bildirimi üzerine teminat durur; ara dönemde de teminat istenirse şart ve ek prim ayrıca belirlenir. İşe yeniden başlanınca süre, işlemeyen gün kadar uzatılır.
• Bakım devresi (ek kloz): İnşaatın tamamlanması, geçici kabulü, işverene teslimi veya kullanılmaya başlanmasıyla başlar, kesin kabulle sona erer. Müteahhidin eksik ve kusurları giderirken verdiği zararları ve inşaat devresindeki bir nedenden kaynaklanan zararları karşılar; bakım faaliyetinden kaynaklanmayan yangın, doğal afet, hırsızlık gibi zararlar bu dönemde kapsam dışıdır.

Sigorta bedeli nasıl belirlenir?

• Nihai proje değeri (A.2): Sigorta bedeli, proje bitiminde ulaşılacak nihai proje değerine eşit olmalıdır (varsa gümrük, vergi, nakliye ve işçilik dahil).
• İhale işlerinde: Keşif artışları dahil, her yıl cari yıl fiyatlarıyla güncellenen sözleşme bedelinden düşük olamaz.
• Değer artışı: Öğrenildikten sonra en geç 5 gün içinde ve bir hasar olmadan önce sigortacıya yazılı bildirilmelidir; artışın sigortalı sayılması için sigortacının yazılı onayı gerekir.
• Eksik sigorta (A.6): Bedel bu değerden düşükse tazminat oransal ödenir. Örneğin olması gereken bedel 10 milyon TL iken poliçede 8 milyon TL yazıyorsa, bir hasarın yalnızca %80'i ödenir.

Hasar olursa ne yapılır?

• Hasar, öğrenildiği tarihten itibaren en geç 5 gün içinde sigortacıya bildirilir (B.1).
• Zararın büyümemesi için kurtarma ve korunma tedbirleri, sigorta yokmuş gibi alınır.
• Bildirimden sonra, işin aksamaması için küçük çaplı tamirler, ayrıca tamir bildirimi yapılarak eksper beklenmeden yaptırılabilir.
• Sigortacı, bildirimden sonra 7 gün içinde eksperini göndermezse hasarlı kısmın tamirine başlanabilir.
• Zorunlu haller dışında hasar yerinde değişiklik yapılmaz; hasarın sebebini ve tutarını gösteren belgeler saklanır.

Primi ne belirler?

Proje bedeli, inşaat süresi, yapının türü, zemin ve deprem bölgesi, şantiyenin çevresindeki yapılar, seçilen ek teminatlar ve muafiyet tutarı. Bu yüzden inşaat sigortasında sabit bir fiyat listesi yoktur; teklif projeye göre hazırlanır.

Kaynak: İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler), Türkiye Sigorta Birliği, yürürlük tarihi 01.02.2009. Bu bölüm genel şartların özetidir; bağlayıcı olan kendi poliçenizin genel ve özel şartları ile klozlarıdır.

İnşaat all risk poliçesinde neye bakmak gerekiyor?

Fiyat tek başına anlamlı değildir. Bir inşaat poliçesinde belirleyici olan kalemler şunlardır:

• Proje bedeli ve sigorta bedeli — eksik beyan hasar ödemesini oransal olarak düşürebilir.
• Sigorta bedeli ve zeyilnameler — hakedişler, fiyat farkları veya iş artışı nedeniyle sigorta bedeli yetersiz kalıyor mu; süre uzatımında poliçe süresi güncellenmiş mi?
• Üçüncü şahıs mali mesuliyet limiti — standart pakette dar kalabilir; şantiyenin çevresine göre belirlenmelidir.
• Ek teminatlar — üçüncü şahıs sorumluluğu, grev-lokavt-halk hareketleri, terör, enkaz kaldırma, hızlı nakliye ve fazla çalışma masrafları; deprem ve sel için özel şartlardaki muafiyet.
• Mevcut yapı teminatı — özellikle restorasyon ve tadilat işlerinde.
• Bakım devresi — geçici kabul sonrası hangi sürenin ve hangi hasarların teminat altında olduğu; bakım devresinin dar mı, genişletilmiş mi düzenlendiği.
• Alt yüklenici kapsamı — alt yüklenicilerin kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir. Kamu yapım işlerinde poliçede alt yüklenicilerin vereceği zararların teminat kapsamında olduğunun belirtilmesi öngörülmektedir (Yapım İşleri Genel Şartnamesi m. 9/3). Özel projelerde ise poliçenin özel şartları ve sözleşme hükümleri ayrıca incelenmelidir.
• Muafiyetler — oranı/tutarı, hangi teminatlara uygulandığı ve hasar başına mı yoksa başka bir esasa göre mi hesaplandığı (muafiyet nasıl belirlenir?).
• Çalışanlar — şantiyedeki işçilerin iş kazaları ana teminatın konusu değildir; işveren mali mesuliyet teminatı, çalışan işçi sayısına ve istenen teminat tutarına göre ek primle poliçeye eklenebilir, manevi tazminat da ek olarak alınabilir (ayrıntı).

Bazı konuları sözlükte ayrıca anlattık:

Teklif için hangi bilgiler isteniyor?

İnşaat poliçesinde standart bir form yoktur; projenin kendisi belirleyicidir. Genellikle şunları isteriz:

Şartnameyi ve sözleşmeyi AI Danışman üzerinden yükleyebilirsiniz; sigorta maddesini okuyup teminat yapısını ona göre kuruyoruz.

Sık sorulan konular

Bu üründe en çok sorulan soruları sözlükte tek tek cevapladık.